06 49 49 48 50 anniek@anniekvleugel.nl

 

‘Wat we zien is duidelijk en objectief’. Maar is dat wel echt zo?

Selectieve aandacht en invulling

Iedereen weet wel dat we niet altijd het hele plaatje zien als we naar een situatie kijken; dat is de basis waarop het werk van illusionisten gestoeld is. Een staaltje van hoe dit werkt kun je hier ervaren: https://www.youtube.com/watch?v=vJG698U2Mvo.  We merken soms dus iets niet op, wat wel heel duidelijk aanwezig is. Dat komt omdat we onze aandacht op iets anders richten; er wordt een selectie gemaakt in wat we waarnemen, sommige dingen vallen dan gewoon buiten beeld. In andere gevallen zien we dingen die er in feite niet zijn, dan is er sprake van invulling. Ik heb zelf wel eens, dat ik iets denk te lezen, dat ik zou zweren dat ik dat gelezen hebt, maar als ik nog eens terugkijk, staat er echt iets anders. Dus onze verwachting en onze aandacht hebben een bepalende invloed op wat we daadwerkelijk zien. En dit is nog niet het hele verhaal.

De invloed van ons geheugen op wat we zien

Want ons brein doet wonderlijke dingen. Elk willekeurig moment krijgt het vanuit onze zintuigen 11 miljoen bits aan informatie binnen, waaruit het binnen een fractie van tijd een selectie maakt van 10 – 50 bits aan informatie. Deze 10 – 50 bits aan informatie ervaren wij als onze bewuste waarneming. Deze selectie vindt oa plaats op basis van informatie uit ons langetermijngeheugen. We zien de werkelijkheid dus niet onbevangen, maar gekleurd door informatie vanuit ons verleden.

Waarom werkt het zo?

Dat ons geheugen een rol speelt in wat we waarnemen heeft een duidelijke functie; als we een paard zien weten we daardoor ‘oh ja, iets dat er zo uitziet, of dat geluid maakt, dat is een paard. Dan hoeven we dat niet iedere keer opnieuw te bedenken. Of in mijn voorbeeld: ik lees een woord op basis van wat ik zie en al geleerd heb over woorden. Dit mechanisme van invulling speelt natuurlijk ook een grote rol in ons leren van welke situaties gevaarlijk voor ons zijn. Dat wordt opgeslagen in ons geheugen en kleurt vervolgens onze waarneming.

Wat is voor ons gevaarlijk?

Dit leren van wat gevaarlijk voor ons is, doen we natuurlijk al vanaf ons prille begin. We kunnen dan nog niet onthouden wat we meemaken, in verhalende vorm, maar doen natuurlijk al wel ervaringen op. Omdat we zo afhankelijk geboren worden en nog geen besef van tijd hebben we de warme, liefdevolle en steunende omgeving van onze ouders/verzorgers heel hard nodig. Maar daar kunnen onze ouders natuurlijk onmogelijk altijd in voorzien, omdat ze bijvoorbeeld ook de zorg hebben voor onze broer of zus, omdat ze slecht slapen, een kort lontje hebben, overbelast zijn, etc. En dus komen we allemaal in situaties terecht waar onze ouders/verzorgers er niet voor ons kunnen zijn. Deze ervaringen zijn voor ons in betekenis (soms ook letterlijk) levensbedreigend. Deze ervaringen worden opgeslagen in onze amygdala en in al onze cellen. En dit heeft vervolgens een invloed op de rest van ons leven.

Onze gekleurde blik

De rest van ons leven.. dat is wel groot. Maar herinner je: hoe wij onze werkelijkheid waarnemen wordt onder andere bepaald door wat we geleerd hebben in ons verleden. En dat gaat veel verder dan jij en ik denken; dat heeft een enorme invloed. In onze interactie met anderen kennen we hierdoor aan dat wat we waarnemen een betekenis toe die niets met het heden te maken heeft, maar alles met ons verleden. Als Jan bv in een functioneringsgesprek met zijn leidinggevende zit, waarbij die leidinggevende Jan niet aankijkt, kan dit van alles bij hem in gang zetten. Jan leest hier bijvoorbeeld in: ‘zij ziet mij niet; ziet niet wat ik aan talenten heb’. Hij gaat vervolgens vreselijk zijn best doen om gezien te worden. Of wordt boos omdat hij niet gezien wordt. Of mogelijk wordt hij bang of gaat slecht over zichzelf denken, alsof hij het niet waard is om gezien te worden. Of hij gaat denken: ik word niet gezien, maar dat is niet erg (maar ondertussen). Terwijl in werkelijkheid nog maar de vraag is welke conclusies hij kan trekken uit dit kleine detail in zijn waarneming, zijn leidinggevende die hem niet aankijkt in het functioneringsgesprek. Onbewust heeft hij hier een situatie ingekleurd en is zijn gedrag vervolgens gebaseerd op deze inkleuring.

Self-fulfilling prophecies

Als we ons gedrag baseren op inkleuring (en dat is vaker dan we denken), komen we gemakkelijk in een self-fulfilling prophecie terecht. Jan trekt zich misschien terug als hij bang wordt of slecht over zichzelf gaat denken: grote kans dat zijn leidinggevende vervolgens de talenten van Jan niet ziet; hij laat ze immers niet zien. En als Jan boos wordt en dat gebeurt hem regelmatig, kun je je voorstellen dat zijn leidinggevende de omgang met Jan niet zo prettig vindt en hem vervolgens niet vraagt voor interessante projecten. Zo ook als Jan heel erg zijn best doet, maar niet aansluit op wat er nodig is. Jan wordt vervolgens bevestigd in zijn oorspronkelijke waarneming dat hij niet gezien wordt en heeft niet in de gaten dat hij deze situatie zelf gecreëerd heeft.

Doorbreken van de illusie

Ons verleden heeft dus een enorme impact. Op onze waarneming, maar ook op wat we met ons gedrag creëren. Maar let wel: deze impact heeft het tot het moment we het in de gaten hebben. Hetzelfde eigenlijk als bij de trucs van de illusionist; je snapt er niks van totdat je in de gaten hebt hoe het werkt. Dan ben je ineens uit de illusie en kun je er ook niet meer in gevangen raken. Als je de gorilla ziet lopen over het basketbalveld, is het bijna niet meer mogelijk hem niet te zien. Datzelfde gebeurt bij de inkleuring van onze waarneming. De eerste ontmaskering vindt al plaats met het besef: mijn blik is gekleurd. In het voorbeeld van Jan: twijfelen aan zijn waarneming ‘ik word niet gezien’. Want op het moment dat je daaraan twijfelt kun je open gaan onderzoeken wat er werkelijk aan de hand is. Dan zou de werkelijkheid er wel eens heel anders uit kunnen zien dan Jan verwacht, want op dat moment ga je in die situatie ook iets anders creëren.

Onderzoek

Ook jij kunt beginnen met het doorbreken van jouw illusies. Dat begint met te ontdekken wanneer je blik gekleurd is. Ga op onderzoek uit; wanneer word je bang? Of wanneer ga je je schuldig voelen, word je boos, ga je heel erg je best doen of laat je iets van je afglijden wat je wel degelijk raakte? Dikke kans dat je net daarvoor met een gekleurde blik naar een situatie hebt gekeken, zonder dat je dat in de gaten had. Ik ben benieuwd naar je ontdekkingen.

 

Pin It on Pinterest

Chat openen
Stel hier je vraag